Rodzajniki (Articles) - wprowadzenie

Spis treści:

  1. Wstęp
  2. Typy rodzajników i ich funkcja
  3. Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
  4. Stosowanie rodzajnika 'the'
  5. Rodzajnik 'the' - wymowa
  6. Stosowanie rodzajnika 'a/an'
  7. Rodzajnik 'a/an' - wymowa
  8. Stosowanie some, any i brak rodzajnika
  9. Rodzajniki - trudniejsze przypadki
  10. Wyjątki i dodatkowe reguły

 

Wstęp

Rodzajniki w języku angielskim są szczególnie trudnym zagadnieniem językowym, które jest częstym źródłem problemów i frustracji wielu studentów. Podstawową przyczyną tego faktu jest nieobecność tego typu rodzajników w języku polskim (ekwiwalentem mogą być co prawda słowa takie jak 'ten', 'ta', etc. nie oddaje to jednak dokładnie konstrukcji angielskiej.) Dodatkowo użycie rodzajników obwarowane jest znaczą liczbą zasad i jeszcze większą liczbą wyjątków co znacznie utrudnia ich poprawne stosowanie. Na szczęście niepoprawne użycie rodzajnika w zdaniu nie ma dużego wpływu na znaczenie przekazu, zatem drobne błędy w tym obszarze językowym są raczej częste i dopuszczalne. W tym dziale przeanalizujemy dokładnie wszystkie typy rodzajników oraz omówimy ich zastosowanie w konkretnych sytuacjach. Przedstawione zostaną także niektóre wyjątki.

 

Typy rodzajników i ich funkcja

Rodzajniki w języku angielskim należą do większej grupy wyrazów, tzw. określników (determiners). (Do określników zaliczamy również zaimki dzierżawcze [my, his, etc.], zaimki wskazujące [this, that, etc.], oraz kwantyfikatory [all, none, etc.]. Wyróżniamy cztery typy rodzajników:

  1. Rodzajniki nieokreślone (indefinite articles): a oraz an.
  2. Rodajniki określone (definite articles): the.
  3. Rodzajniki liczby mnogiej: some oraz any.
  4. Rodzajnik zerowy (no article): czyli po prostu brak rodzajnika.

Jeśli chodzi o pozycję rodzajnika w zdaniu to typowo pojawiają się one na początku frazy nominalnej (noun phrase) przed przymiotnikami. Przykładowo: a beautiful day; the big man; some delicious cakes.

Rodzajniki określone w języku angielskim używane są w odniesieniu do rzeczy które znane są obojgu rozmówcom, zaś rodzajniki nieokreślone stosujemy w przypadku gdy nie są one znane żadnemu z rozmówców. Używamy ich także do określenia czy mówimy o rzeczach ogólnych czy szczegółowych.

Użycie rodzajnika a lub an zależy od wyrazu, który one poprzedzają. Jeśli zaczyna się on na spółgłoskę używamy rodzajnika 'a', kiedy zaczyna się na samogłoskę używamy rodzajnika 'an'.
Przykładowo:

  • a book
  • a house
  • an apple
  • an opera

Wybór rodzajnika jest tu zależny od wymowy wyrazu nie zaś od jego pisowni, kiedy zatem wyraz wymawiamy zaczynając od samogłoski stosujemy rodzajnik 'an' pomimo iż w pisowni wyraz zaczyna się spółgłoską:

  • an hour
  • an MP

Podobnie kiedy wyraz w pisowni zaczyna się na samogłoskę w wymowie zaś na spółgłoskę patrzymy zawsze na wymowę i używamy wtedy rodzajnika 'a':

  • a university
  • a union

Rodzajnik określony 'the' i pozostałe rodzajniki

Tego rodzajnika używamy kiedy odnosimy się do konkretnego obiektu, co do którego oczekujemy, że będzie on znany i zrozumiały dla naszego rozmówcy. Przykładowo: the sugar, the teacher, the cat. W pozostałych przypadkach stosujemy rodzajniki a,an, some, any lub nie używamy żadnego rodzajnika. Dokładne i szczegółowe omówienie zastosowań wszystkich rodzajników znajduje się w dalszej części tego artykułu.

Porównaj poniższe przykłady:

  • Can you give me the sugar bowl? [Czy możesz podać mi cukiernicę?] - Chodzi nam o konkretną cukiernicę, zapewne tę, która stoi na stole lub gdzieś w pobliżu.
  • We have to buy some sugar. [Musimy kupić trochę cukru.] - Nie określamy jednej, konkretnej porcji cukru, musimy po prostu jakąś kupić.
  • He was praised by the maths teacher. [Został pochwalony przez nauczyciela matematyki] - Przez konkretnego nauczyciela, zapewne tego, który go uczy matematyki.
  • Our school needs a new maths teacher. [Nasza szkoła potrzebuje nowego nauczyciela matematyki.] - Potrzebuje jakiegoś nauczyciela, nie określamy jednego konkretnego.
  • The cat is sleeping on the sofa. [Kot śpi na kanapie.] - Konkretny kot, ten którego oczekujemy śpiącego na kanapie a nie jakiś obcy.
  • l like cats. [Lubię koty.] - Stwierdzenie ogólne, nie mamy na myśli konkretnych kotów.

Określenia ogólne i szczegółowe

Rodzajniki możemy stosować do pokazania, czy chodzi nam o rzeczy sprecyzowane i szczegółowe czy też mówimy o czymś ogólnie.

Przykładowo:

  • The children are in the living room. [Dzieci są w salonie] - Konkretne dzieci, zapewne nasze własne, wiemy o które dzieci chodzi.
  • Children like to play in the living room. [Dzieci lubią się bawić w salonie] - Dzieci ogólnie, nie mamy na myśli żadnych konkretnych.
  • There are some children in the living room. [W salonie są jakieś dzieci.] - Nie wiemy dokładnie co to za dzieci, ale odnosimy się do konkretnej grupy - dzieci w salonie.

 

Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne

W języku angielskim szczególne znaczenie ma, czy czasownik przed którym używamy rodzajnika należy do grupy czasowników policzalnych (countable nouns) czy czasowników niepoliczalnych (uncountable nouns). Więcej informacji na temat tych rzczowników można znaleźć w dziale rzeczowniki.

Rzeczowniki policzalne w liczbie pojedynczej zazwyczaj poprzedzone są rodzajnikiem lub określnikiem. Przykładowo: a dog, the dog, my dog, this dog, every dog.
Rzeczowniki w liczbie mnogiej oraz rzeczowniki niepoliczalne mogą być poprzedzone rodzajnikiem lub określnikiem, jednak nie jest to konieczne.

Uwaga: Rzeczowniki w liczbie mnogiej nie mogą być poprzedzane rodzajnikami a/an (rodzajniki a/an są bowiem zbliżone znaczeniowo do słowa 'jeden' lub 'pojedynczy'). Rzeczowniki niepoliczalne zazwyczaj równeż nie występują z tymi rodzajnikami, choć istnieją wyjątki od tej reguły, które omówimy w dalszej części tego atykułu.

Wyjątki - rzeczowniki niepoliczalne traktowane jako policzalne

Wiele z rzeczowników uznawanych normalnie za niepoliczalne możemy potraktować jako rzeczowniki policzalne kiedy chcemy wyrazić gatunek, rodzaj, typ lub porcję czegoś.
Przykładowo:

  • Oceans are filled with water. [Oceany są pełne wody] - water jest rzeczownikiem niepoliczalnym, zatem nie używamy rodzajnika.
  • Do you have a distilled water? [Czy masz wodę destylowaną?] - odwołujemy się do specjalnego typu rzeczownika - 'distilled water' - zatem możliwe jest użycie rodzajnika a/an.
  • Coffe is planted in Columbia. [Kawę uprawia się w Kolumbii] - 'coffe' jest rzeczownikiem niepoliczalnym.
  • I'd like three coffees. [Chciałbym trzy kawy] - Coffee występuje tu w liczbie mnogiej jako trzy porcje kawy.

Niektóre z normalnie niepoliczalnych rzeczowników posiadają "częściowo policzalne" zastosowanie. Oznacza to, że nie mają one liczby mnogiej jednak można je poprzedzić rodzajnikami a/an. Ma to miejsce przeważnie, kiedy używamy rzeczownika w znaczeniu szczegółowym a nie ogólnym.
Przykładowo:

  • She's been a great help. [Była bardzo pomocna]
  • You need a good sleep now. [Teraz musisz porządnie się wyspać]
  • I have a knowledge of surgery. [Znam się na chirurgii]

Uwaga: Od tej zasady istnieją pewne wyjątki i niektóre rzeczowniki niepoliczalne nie mogą być stosowane w ten sposób. Przykładem takich rzeczowników mogą być słowa weather lub progress.
Przykładowo:

  • We're having beautiful weather today. [Mamy dziś piękną pogodę]
  • We're having a beautiful weather.
  • She has made very little progress. [Poczyniła bardzo małe postępy]
  • She has made a very little progress.

Uwaga: rodzajniki a/an mogą być swobodnie używane przed kwantyfikatorami ilości, które poprzedzają rzeczownik niepoliczalny. Jest to zjawisko występujące w języku angielskim bardzo często gdy chcemy opisać konkretną ilość rzeczownika niepoliczalnego. Rodzajnik poprzedza wtedy nie rzeczownik a kwantyfikator.
Przykładowo:

  • Can I have water, please? [Czy mogę prosić o wodę?]
  • Can I have a glass of water? [Czy mogę prosić o szklankę wody?]
  • He was wearing armour. [Nosił pancerz.]
  • He was wearing a suit of armour. [Nosił pancerz.]

Uwaga: Pamiętaj, że rzeczowniki niepoliczalne w języku polskim nie muszą wcale być takie w języku angielskim i vice versa. Sztandarowym przykładem są tu słowa information i money, które choć policzalne w języku polskim nie są policzalne w języku angielskim. Zatem frazy takie jak an information lub a money są niepoprawne.