Zdania warunkowe (conditionals)

Spis treści:

  1. Definicja
  2. Zerowy okres warunkowy
  3. Pierwszy okres warunkowy
  4. Drugi okres warunkowy
  5. Trzeci okres warunkowy
  6. Mieszane okresy warunkowe
  7. Porównanie okresów warunkowych
  8. Uwagi

Definicja

Zdania lub inaczej okresy warunkowe nazywane są w języku angielskim conditionals. Zdanie warunkowe, jak nietrudno się domyślić, zawiera w sobie pewnien warunek oraz następstwa jego spełnienia. Przykładowo: If I find your missing watch, I will tell you right away. [Jeśli znajdę twój zagubiowny zegarek zaraz ci o tym powiem.] Pierwsza cześć zdania, zawierająca słowo if [jeżeli], przedstawia warunek, zaś druga następstwa jego spełnienia. Zdania warunkowe są zawsze zdaniami złożonymi podrzędnie, w których podrzędne zdanie warunkowe to tzw. if clause a zdanie opisujące następstwa spełnienia warunku nazywamy main clause.

Uwaga: Kolejność if clause oraz main clause jest dowolna, co oznacza, że nie musimy zaczynać zdania od części warunkowej (choć jest to raczej typowe). Możliwa jest zatem również odwrotna kolejność zdań składowych.
Przykładowo:

  • If it rains, I will stay at home. [Jeśli będzie padać, to zostanę w domu]
  • I will stay home if it rains. [Zostanę w domu jeśli będzie padać]

Uwaga: Należy podkreślić pewnien szczegół związany z interpunkcją angielską. Kiedy if clause pojawia się na początku zdania oddzielamy ją od main clause przecinkiem. W przypadku, kiedy zdanie rozpoczyna się od main clause przecinka już nie stosujemy.

Przykładowe zdania warunkowe:

  • If it's warm outside, we will go for a walk [Jeśli na dworze będzie ciepło pójdziemy na spacer]
  • If I were you, I would marry her. [Na twoim miejscy ożeniłbym się z nią.]
  • If I had known that she was ill, I would have called her. [Gdybym wiedział, że była chora zadzwoniłbym do niej.]
  • If I had been smarter then I wouldn't have so many problems now. [Gdybym był wtedy mądrzejszy nie miałbym teraz tylu problemów.]

Okresy warunkowe można podzielić na kilka różnych typów, w zależności od ich zastosowania. Typy te to kolejno:

Zastosowanie i budwa wszystkich typów zostaną szczegółowo omówione poniżej.

Zerowy okres warunkowy (Zero Conditional)

If + podmiot + I-sza forma czasownika + podmiot + I-sza forma czasownika

Zerowy okres warunkowy budujemy za pomocą czasu Present Simple, co oznacza użycie czasownika w I-szej formie (infinitive) w obydwu zdaniach składowych.

Zerowy okres warunkowy jest używany do mówieniach o prawdach ogólnych, prawach, fizycznych i naukowych faktach, innymi słowy o rzeczach i zdarzeniach, które zawsze mają miejsce jeśli tylko spełnione są odpowiednie warunki. Podkreślany jest tutaj fakt uzyskania zawsze tego samego rezultatu.

Przykładowe zdania z użyciem zero conditional:

  • If you spend too much time without air, you die. [Jeśli spędzisz zbyt wiele czasu bez powietrza, umrzesz.]
  • If you cool the water down to less than 0 degrees, it freezes. [Jeśli schłodzisz wodę poniżej 0 stopni, zamarznie.]
  • If it's raining, I never go outside. [Jeśli pada, to nigdy nie wychodzę na dwór.]

Uwaga: Zerowy okres warunkowy nie jest uznawany przez wszystkie podręczniki i opracowania gramatyczne za właściwy, i czasami można się spotkać z sytuacją, kiedy jest on połączony z pierwszym okresem warunkowym.


Pierwszy okres warunkowy (First conditional)

If + podmiot + I-sza forma czasownika + podmiot + will + I-sza forma czasownika

Pierwszy okres warunkowy przypomina budową okres zerowy. Jedyna różnica polega na umieszczeniu czasownika posiłkowego will przed czasownikiem głównym w main clause. If clause przyjmuje postać identyczną jak w zero conditional czyli wykorzystuje po prostu czas Present Simple wraz ze słowem if.

Pierwszy okres warunkowy wykorzystujemy do mówianiu o zdarzeniach, które możliwe są do zrealizowania w teraźniejszości lub przyszłości (jest duże prawdopodobieństwo, że dane zdarzenie będzie miało miejsce). Rozważamy po prostu realną możliwość zaistnienia pewnej sytuacji.

Uwaga: Jeśli rozważamy sytuacje nierealne i czysto hipotetyczne, używamy nie pierwszego okresu warunkowego, lecz drugiego (więcej na ten temat w części o second conditional).

Przykładowe zdania z użyciem First Conditional:

  • If I find your glasses, I will let you know. [Jeśli znajdę twoje okulary, dam ci znać.] - Wierzymy, że rzeczywiście istnieje możliwość odnalezienia okularów.
  • If you do your homework, I'll go to the cinema with you. [Jeśli odrobisz lekcje, to pójdę z tobą do kina.]
  • If she admits that she was wrong, I'll reconcile with her. [Jeśli przyzna się do błędu to pogodzę się z nią.]

Uwaga: Częstym błedem jest użycie will w obydwu zdaniach składowych. Jest to nieprawidłowe, czasownik posiłkowy pojawia się tylko w main clause i nie występuje po if.

Drugi okres warunkowy [Second conditional]

If + podmiot + II-ga forma czasownika + podmiot + would + I-sza forma czasownika

Drugi okres warunkowy tworzymy poprzez użycie po if czasownika w formie past. W main clause czasownik posiłkowy will zastępujemy czasownikiem modalnym would. Pozostałe elementy konstrukcji pozostają takie same jak w pierwszym okresie warunkowym.

Drugi okres warunkowy stosujemy do mówienia o nierealnych sytuacjach bądź wydarzeniach w teraźniejszości lub przyszłości. Kiedy nie bierzemy pod uwagę rzeczywisteej możliwości zaistnienia danej sytuacji, teoretyzujemy, gdybamy i rozważamy rzeczy hipotetycznie używamy właśnie second conditional. W przypadku, gdy wiemy, że dane wydarzenie ma rzeczywistą szansę nastąpić powinniśmy użyć pierwszego okresu warunkowego. Drugi okres warunkowy stosujemy również, gdy chcemy powiedzieć co zrobilibyśmy będąc na czymiś miejscu.

Przykładowe zdania w drugim okresie warunkowym:

  • If I won a million dollars, I would buy myself a ferrari. [Gdybym wygrał milion dolarów kupiłbym sobie ferrari.] - Gdybanie, wiem, że nie wygram miliona dolarów.
  • If I were you, I would sell this house. [Na towim miejscu sprzedałbym ten dom] - Stawiamy się w sytuacji kogoś innego, więc tylko teoretyzujemy.
  • If I could talk to my mother now, there wouldn't be a problem. [Gdybym mógł porozmawiać teraz z matką nie byłoby problemu.] - Rozmowa z matką w danej sytuacji jest absolutnie niemożliwa.

Uwaga: W drugim okresie warunkowym czasownik 'to be' przyjmuje formę were dla wszystkich osób i liczb (I were, She were, They were, etc.)

Uwaga: Zamiast czasownika modalnego would możliwe jest również użcie innych czasowników modalnych, takich jak should, could lub might.

 

Trzeci okres warunkowy (Third Contidional)

If + podmiot + had + III-cia forma czasownika + podmiot + would have + III-cia forma czasownika

Trzeci okres warunkowy tworzymy za pomocą czasownika posiłkowego had oraz czasownika w formie past participle (3-cia forma) po słowie if, oraz używając czasowników posiłkowych would i have oraz czasownika w formie past participle w main clause zdania. Może się to wydawać nieco zawiłe, jednak rzut okiem na wzór powyżej powinien wszystko wyjaśnić.

Trzeci okres warunkowy stosujemy w odniesieniu do przeszłości, kiedy mówimy o wydarzeniach, które nie miały miejsca. Czyli znów gdybamy i teoretyzyjemy co się mogło wydarzyć, z tą różnicą, że odnosimy się do wydarzeń przeszłych. Trzeci okres warunkowy najczęściej stosuje się aby wyrazić żal, że coś się nie stało, lub też skrytykować kogoś za nie zrobienie czegoś w przeszłości.

Uwaga: Zamiast czasownika would możliwe jest również użycie innych czasowników modalnych, takich jak np. could i might.

Przykładowe zdanie w trzecim okresie warunkowym:

  • If I had seen her yesterday, I would have given her your report. [Gdybym się z nią wczoraj widział, to przekazałbym jej twój raport] - Załujemy, że nie mogliśmy przekazać raportu.
  • You could have done it If you had arrived at the office earlier. [Mogłeś to zrobić gdybyś przyjechał do biura wcześniej] - Słowa krytyki wobec spóźnialskiego.
  • If we had studied harder we might have passed the exam. [Gdybysmy się więcej uczyli może zdalibyśmy egzamin.]

 

Mieszane okresy warunkowe (Mixed Conditionals)

Third conditional + Second conditional:

If + podmiot + had + III-cia forma czasownika + podmiot + would + I-sza forma czasownika

Second conditional + Third conditional:

If + podmiot + II-cia forma czasownika + podmiot + would have + III-cia forma czasownika

Jak widać z budowy zaprezentowanej na wzorach mieszane okresy warunkowe to połączenie kostrukcji drugiego i trzeciego okresu warunkowego. Możliwe są dwa przypadki mieszania. W pierwszym przypadku if clause ma budowę jak w trzecim okresie warunkowym a main clause jak w drugim. Przypadek drugi ma budowę dokładnie odwrotą, czyli if clause ma formę jak w drugim okresie warunkowym zaś main clause jak w trzecim. Może się to wydwać z początki nieco skomplikowane jednak uprzednie opanowanie użycia drugiego i trzeciego trybu warunkowego pozwoli na bezproblemowe tworzenie konstrukcji mieszanych.

Mieszane okresy warunkowe mają zastosowanie dwojakie.

  1. Kiedy jakieś zdarzenie przeszłe ma wpływa na sytuację przyszłą lub teraźniejszą. Mieszamy wtedy Third Conditional (przeszłość) + Second Conditional (teraźniejszość/przyszłość)
  • If you had done what I said, you would be rich now. [Gdybyś robił to ci mówiłem, byłbyś teraz bogaty.] - To co mówilismy w przeszłości miałoby wpływ na teraźniejszość.
  • If he hadn't been so rude, he would be meeting the queen next week. [Gdyby nie był tak nieuprzejmy to w przyszłym tygodniu spotkałby się z królową.] - Podobnie, tylko tym razem przeszłość ma wpływ na przyszłość.
  1. Gdy stan teraźnieszy mógłby mieć wpływ lub zmienić wydarzenia z przeszłości. Mieszamy wtedy Second Condtional (teraźniejszość) + Third Conditional (przeszłość)
  • If I were faster, I would have won that race. [Gdybym był szybszy to mógłbym wygrać tamten wyścig.] - Nie byłem szybszy i dalej nie jestem szybki (stan teraźniejszy).
  • They would have passed that exam if they weren't so lazy. [Zdaliby ten egzamin gdyby nie byli tacy leniwi.] - Byli leniwi i cały czas są.

 

Porównanie okresów warunkowych

Poniważ większość ćwiczeń wybagać będzie dokonania wyboru pomiędzy wszystkimi okresami warunkowymi opniższa tabela pokrótce podsumowuje ich zastosowanie w różnych sytuacjach:

Conditionals - porównanie
Zero conditional Fakty naukowe, prawa natury, stałe nawyki ludzkie, zdarzenia, które w danych okolicznościach dają zawsze ten sam rezultat.
First conditional Realne i możliwe do zaistnienia wydarzenia w teraźniejszości lub w przyszłości. Wierzymy, że to co mówimy może się zdarzyć.
Second conditional Zdarzenia nierealne, hipotetyczne. Teoretyzowanie i gdybanie związane z teraźniejszościa lub przyszłością. Postawienie się w czyjejś sytuacji. Nie wierzymy, że to co mówimy nastąpi.
Third conditional Zdarzenia przeszłe, które nie miały miejsca. Używamy go do wyrażania żalu bądź krytyki.
2nd conditional + 3rd conditional Stan teraźniejszy, który miał wpływ na zdarzenia przeszłe.
3rd conditional + 2nd conditional Zdarzenia przeszłe, które miały wpływ na teraźniejszość lub przyszłość.

 

Uwagi

Użycie innych słów niż if

Chociaź słowo if jest zdecydowanie najczęściej pojawiającym się w zdaniach warunkowych słowem sygnaluzującym część warunkową możliwe jest jednak zastosowanie i innych słów.

Przykładowe zwroty i słowa zastępujące if: when, on condition, unless (if not), providing, as soon as, etc.

Dla przykładu:

  • When the weather is sunny, I'll go for a walk. [Kiedy pogoda będzie słoneczna to pójdę na spacer.]
  • If the weather is sunny, I'll go for a walk
  • Providing you were a soviet spy, what would you do? [Co byś zrobił, zakładając, że byłbyś radzieckim szpiegiem?]
  • If you were a soviet spy, what would you do?
  • I will take this job unless the pay is too low. [Przyję tę pracę jeśli płaca nie będzie zbyt niska]
  • If the pay is too low, I will not take this job.

Zdania z if nie będące zdaniami warunkowymi

Dość częstym błędem jest założenie, że jeżeli w zdaniu pojawia się słowo if to zdanie automatycznie jest zdaniem warunkowym. Nie jest to niestety prawdą, ponieważ zdania warunkowe to takie, które mówią o rzeczach, które nie miały miejsca, zakładają tylko pewne możliwości. Często można natomiast spotkać słowo if w zdaniach w czasie przeszłym lub teraźniejszym dokonanym, które nie są żadną miarą zdaniami warunkowymi. If może się też na przykład pojawić w formach grzecznościowych, jak również w wielu innych przypadkach. Zachęcamy do zapoznania się z działem dotyczącym użycia if w różnych sytuacjach.

Kilka przykładów:

  • If I hadn't loved him, I wouldn't have married him. [Gdybym go nie kochała to nie wyszłabym za niego] - Zdanie warunkowe, mówimy o przeszłości, która nie miała naprawdę miejsca.
  • If you didn't love him why did you marry him? [Jeśli go nie kochałaś to dlaczego za niego wyszłaś?] - To nie jest już zdanie warunkowe, opisuje rzeczywiste zdarzenie z przeszłości.
  • If I had liked her, I would have been more kind. [Gdybym ją lubił to byłbym bardziej uprzejmy.] - Zdanie warunkowe (3 okres warunkowy)
  • If you would be so kind and wait here... [Gdyby był pan tak miły i zaczekał tutaj...] - Bardzo grzeczna prośba, tu nie ma żandego warunku.